Naar de inhoud springen

Diabetes & psyche | Depressie

”Depressie is niet kunnen genieten van de lentezon. Depressie is eten dat naar as smaakt. Depressie is met je voeten in ijskoud water staan. Depressie is geen energie hebben om op te staan. Depressie is koude koffie die al dagen in de kamer staat. Depressie is jezelf een mislukking voelen. Depressie is een kleurplaat inkleuren met een zwart potlood. Depressie is cola zonder prik. Depressie is een nacht zonder maanlicht. Depressie doet pijn. Depressie is leven zonder muziek. Depressie is een plant zonder water.” – Dat is hoe een vriendin, die het monstertje van dichtbij kent, het beschreef. 

De helft van de mensen met een chronische ziekte krijgt ergens in het leven helaas last van een depressie. Het komt ook bij mensen met type 1 diabetes vaker voor, en dat is best gevaarlijk. Naast die eindeloze donkere put van somberheid kun je, als je ook diabetes hebt, bijvoorbeeld geen energie hebben om je bloedsuiker te meten. Om insuline toe te dienen. Om te eten. Of om überhaupt je bed uit te komen en iets te ondernemen.

Wat is een depressie en heb je er last van?

Een depressie herken je aan een sombere stemming of het verliezen van interesse en plezier in (bijna) alle dingen, die je daarvoor wél leuk vond. Maar een depressie is méér dan alleen somber zijn. Er zijn nog meer symptomen: heel veel of juist heel weinig eten, heel veel of heel weinig slapen, een gevoel van waardeloosheid of schuldgevoelens, concentratieverlies of de hele tijd nadenken over de dood.

In totaal zijn er altijd minimaal 5 verschillende symptomen minstens 2 weken aanwezig. De symptomen zorgen ervoor dat je niet meer goed kunt doen wat je altijd deed of dat het allemaal nog maar moeilijk gaat. Belangrijk is dat de symptomen niet verklaard kunnen worden door drugs, medicatie of een andere lichamelijke aandoening, zoals bijvoorbeeld een schildklierprobleem. Het is belangrijk om hier alert op te zijn, want schildklierproblemen komen vaker voor bij mensen die type 1 diabetes hebben. Je internist kan dit met bloedonderzoek uitsluiten.

Er is nog een andere vorm van depressie, waarbij er (soms) wat minder symptomen zijn, terwijl de klachten veel langer, soms zelfs jaren aanhouden. Deze vorm van depressie werd vroeger ‘dysthymie’ genoemd. Tegenwoordig wordt het meestal een ‘persisterende depressieve stoornis’ genoemd. De symptomen kunnen minder heftig zijn dan die van een depressie. Vaak kun je bijvoorbeeld nog wel studeren of werken, maar voel je je bij al je activiteiten veel somber.

Een voorbeeld: Alex (20) kreeg type 1 diabetes toen hij drie jaar oud was. Toen Alex naar de middelbare school ging wilde hij alles mee kunnen doen met zijn vrienden. Ze hoefden niet te weten dat hij diabetes had, en dus verstopte hij zijn diabetes zoveel mogelijk. Het gaat mis als Alex op kamers gaat wonen en Bedrijfskunde gaat studeren in Rotterdam. Zijn bloedsuikerwaardes gedijen niet zo fijn op het onregelmatige studentenleven. Alex wil alles mee blijven doen met zijn vrienden. Op een avond, als hij heel veel alcohol drinkt, gaat het mis. Alex wordt wakker in het ziekenhuis en heeft een ernstige hypo gehad. Daarna knapt hij maar moeilijk op. Hij heeft niet meer zoveel energie als hij ooit had. Alex weet niet meer wat hij met zijn leven moet. Hij gaat zijn studiepunten nooit halen, maar ziet een andere studie ook niet zitten. Hij kan niet meer meedoen met vrienden, heeft geen zin en energie, om nog met hen weg te gaan. Hij besluit te stoppen met zijn studie en ziet nauwelijks nog vrienden. Eigenlijk brengt hij het overgrote deel van de dag in bed door. Hij eet slecht en slaapt veel. Eigenlijk meet hij zijn bloedglucose bijna nooit meer. Zijn ouders zien dit alles met lede ogen aan en voelen zich machteloos. Alex voelt zich waardeloos en is ervan overtuigd om niks te kunnen betekenen. Hij vindt de situatie uitzichtloos en wil zo niet verder.

Hoe komt het dat je een depressie krijgt?

Zoals bij de meeste psychische problemen gaat het vaak om een combinatie van verschillende factoren. Die kunnen biologisch zijn, zoals bijvoorbeeld je genetische aanleg voor het krijgen van een depressie. Sociale factoren, zoals de steun van vrienden en familie, hebben invloed. Maar ook psychologische factoren, zoals hoe je omgaat met tegenslagen, spelen een rol. Soms is er een duidelijk aanwijsbare factor, die ervoor zorgt dat de problemen uit de hand lopen, als de druppel die de emmer doet overlopen.

Alex heeft er eigenlijk al jaren moeite mee om zijn diabetes een plekje te geven. Zijn Omnipod draagt hij het liefste op zijn been, zodat niemand kan zijn dat hij ‘anders’ is. Op zijn nieuwe studie heeft hij wel wat vrienden gemaakt, maar het is anders dan de band die hij had met zijn middelbare schoolvrienden, die hem (en zijn diabetes) al jaren kenden. Zij zijn nu allemaal naar andere steden vertrokken. Ook bij zijn moeder kan Alex niet terecht: zij doet altijd zo overbezorgd en als hij met haar gaat praten, gaat ze zich vast wéér zoveel zorgen maken. Sinds Alex zich heeft teruggetrokken op zijn kamer is zijn sociale netwerk erg beperkt. Hij zou willen dat die klote diabetes er niet was. Dan was alles misschien beter. De avond dat hij in het ziekenhuis beland is de druppel.

Als je last hebt, waar kun je dan naartoe?

Een depressie komt best veel voor. Dat is stom, maar het grote voordeel is dat er dus ook heel veel hulpverlening voor is. Je kunt terecht bij je huisarts, die je kan doorverwijzen naar de POH-GGZ, generalistische basis ggz of gespecialiseerde ggz. Ook kun je via je internist of diabetesverpleegkundige terecht bij een medisch psycholoog, die gespecialiseerd is in psychische klachten bij een lichamelijke aandoening zoals type 1 diabetes. Ook kun je om advies vragen bij een studentenpsycholoog of bedrijfsarts. E-health wordt bovendien steeds meer ingezet om op een laagdrempelige, vaak anonieme manier, hulp en ondersteuning te bieden. Je kunt bijvoorbeeld gratis online therapie krijgen via kleurjeleven.nl, Mirro, 113 (bij gedachten aan zelfmoord) & Gripopjedip.nl.

Alex schaamt zich erg voor zijn klachten en weet niet waar hij naartoe moet. Hij twijfelt of hij hulp moet zoeken. Uiteindelijk maakt hij toch een afspraak bij de studentenpsycholoog van de universiteit. Na een aantal gesprekken heeft de psycholoog door dat Alex waarschijnlijk meer hulp nodig heeft. Alex wordt doorverwezen naar de huisarts en komt van daaruit bij een GGZ-instelling terecht.

Hoe word je weer beter?

De behandeling van een depressie is vooral afhankelijk van de ernst ervan. Een hulpverlener helpt je vaak eerst met uitleggen wat er aan de hand is, en hoe het komt dat je nu last hebt van die klachten. Dit heet psycho-educatie. Behandeling is er vaak op gericht om ervoor te zorgen dat je structuur in je dagen krijgt en dingen onderneemt (gedragstherapie) en/of op het onderzoeken van je gedachten (cognitieve therapie). Ook (Acceptance and Commitment Therapy (ACT) kan helpen. Bij ACT ligt de nadruk op het aanvaarden van de emoties en gedachten waar je geen controle over hebt. In sommige gevallen, bij matige of ernstige depressies, kunnen medicijnen ingezet worden, die kunnen helpen tegen de depressie.

Bij de GGZ-instelling krijgt Alex ambulante therapie en medicatie. In de eerste weken voelt Alex zich nog slechter, maar de dokter zegt dat dit een normale bijwerking van de medicatie is. Na een tijdje merkt Alex dat de zwarte wolken langzaam verdwijnen, dat hij soms gewoon zijn bed uit komt zonder 10x op de snooze-knop te drukken en dat hij weer eens zin heeft om vrienden te zien. Alex meet zijn bloedsuiker weer regelmatig en het gaat langzaam beter met hem. In de behandeling wordt veel aandacht gestoken aan het voorkomen van een terugval. Alex wil nooit meer depressief worden!

Lees ook het verhaal van Emmy die te maken kreeg met een depressie. Wil je meer lezen over diabetes en psychische gezondheid? Klik dan hier

Wil je met iemand praten over wat je denkt of voelt? Je kunt altijd contact opnemen met de Luisterlijn of Korrelatie. Denk je aan zelfmoord? Je kunt 24/7 contact opnemen met 113online!

Wil je kletsen met mensen die óók diabetes hebben? Neem eens een kijkje in onze Facebookgroep. Je kunt ons ook altijd per e-mail bereiken. Want type 1 heb je niet alleen, maar een depressie zeker ook niet!

Bronnen:
GGZ Standaard, Depressieve Stoornis, geraadpleegd via: https://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/depressieve-stoornissen/introductie

Thuisarts, Depressie, Geraadpleegd via: https://www.thuisarts.nl/depressie